روش‌های جلوگیری از بارداری چند دسته‌اند؟

روش‌های جلوگیری به دو دسته‌ی حائل و هورمونی تقسیم می‌شوند. افزون بر این دو دسته چهار روش دیگر نیز وجود دارد:

  • عدم مقاربت جنسی. تنها روش ۱۰۰ درصد موفق در جلوگیری از بارداری و انتقال بیماری‌های مقاربتی است.
  • اعمال جراحی نابارورسازی (وازکتومی در مردان و توبکتومی در زنان). آخرين راه جلوگيری از بارداری است. مرد يا زنی كه نابارور شده است ديگر نمی‌تواند بچه‌دار شود. اين عمل به‌ندرت برگشت‌پذير است.
  • تقویم طبیعی تخمك‌گذاری. می‌توان با اجتناب از مقاربت طی دورانی كه زن تخمك‌گذاری می‌كند از بارداری جلوگيری كرد. اين روش نياز به دقت دارد، زيرا هم طول چرخه هم زمان تخمك‌گذاری در زن‌ها متفاوت است. اين روش بسيار طبيعی و كاملاً سالم و بی‌عوارض است اما اگر دقت‌های لازم صورت نگيرد، ضريب بارداری افزايش می‌يابد.
  • آمیزش منقطع (۲۷ درصد عدم موفقیت). اگر در مقاربت جنسی قبل از آن‌كه انزال صورت گيرد مرد آلت خود را خارج کند و خارج از واژن انزال شود، از بارداری جلوگيری می‌شود. اما اين روش صد‌در‌صد نيست. بعضی از اسپرم‌ها می‌توانند پیش از آن‌كه انزال صورت گيرد وارد مهبل شوند و هم‌چنین اسپرم موجود روی پوست اطراف مهبل نیز می‌تواند وارد مهبل شود.

باید توجه داشت که استفاده از روش‌ها یا ابزارهای جلوگیری از بارداری لزوماً مانع انتقال بیماری جنسی و مقاربتی نمی‌شود.

ابزارهای حائل

  • کاندوم مردانه (۱۵ درصد عدم موفقیت).
  • کاندوم زنانه. این کاندوم دو حلقه‌ی انعطاف‌پذیر دارد که رحم و ناحیه‌های بیرون واژن و لوله‌ی درون واژن را می‌پوشاند.
  • اسپرم‌کش (۲۶ درصد عدم موفقیت). استفاده از محلول یا ژل یا کف یا پماد شیمیایی اسپرم‌کش در درون واژن پیش از مقاربت باعث ازبین‌بردن اسپرم‌ها می‌شود. اخیراً آزمایش‌ها نشان داده‌اند که وجود ترکیبات شیمیایی در این اسپرم‌کش‌ها واژن را در برابر ویروس‌ها حساس‌ می‌کند.
  • دیافراگم (۱۶ درصد عدم موفقیت). پوششی از جنس لاستيك و با خاصيت كش‌سانی است كه در مهبل زن قرار می‌گیرد و دهانه‌ی رحم را می‌پوشاند. ديافراگم يا سرپوش اندازه‌های مختلف دارد و اندازه‌ی آن را بايد پزشك تعيين کند. معمولاً سطح دیافراگم آغشته به کرم اسپرم‌کش است که اسپرم‌های نزدیک دهانه‌ی رحم را از بین می‌برد.
  • سرپوش رحم (۱۶ درصد عدم موفقیت). از جنس لاتکس تهیه می‌شود و حاوی ژل یا کرم اسپرم‌کش است. روی سطحی که مجاور رحم نیست و به‌صورت کاسه‌ا‌ی کوچک درون واژن قرار می‌گیرد. از دیافراگم بهتر است، چون مواد شیمیایی اسپرم‌کش کم‌تر رحم و ناحیه‌های حساس را تهدید می‌کنند.

ابزارهای هورمونی

  • قرص‌های ضدبارداری (۳-۸ درصد عدم موفقیت). این قرص‌ها حاوی دو نوع هورمون تركيبی استروژن و پروژسترون است. این هورمون‌ها مانع از تخمك‌گذاری و چسبيدن تخمك به بافت سطحی رحم می‌شود. چنان‌چه قرص‌های ضدبارداری به‌درستی مصرف شود، راهی بسیار مطمئن برای جلوگيری از بارداری به‌حساب می‌آید.

موارد منع مصرف قرص‌های ضدبارداری: زنان سيگاری بالای ٣٥ سال، افراد مبتلا به لخته‌ی خون، مبتلایان به سرطان پستان، کسانی که در معرض حمله‌ی قلبی يا ساير بيماری‌های قلبی‌اند وزنان مبتلا به بيماری‌های كبدی شديد.

  • حلقه‌های واژنی. حلقه‌ی ضدبارداری حلقه‌ای نرم و انعطا‌ف‌پذير است كه خود زن در مهبل قرار می‌دهد. حلقه حاوی دز كم‌تری از استروژن و پروژسترون است. استفاده از حلقه شيوه‌ی مطمئنی است. حلقه اين هورمون‌ها را به‌تدريج آزاد می‌كند. حلقه‌های ضدبارداري بايد به مدت سه هفته در مهبل باقی بمانند، سپس حلقه بيرون آورده می‌شود و بعد از يك هفته حلقه‌ی نو دیگری در مهبل قرار داده می‌شود. حلقه مانع از تخمك‌گذاری می‌شود و استفاده از آن آسان است. حلقه‌هاي ضدبارداری را بايد با تجويز پزشك خريداری كرد. زنانی كه مجاز به استفاده از قرص‌های ضدبارداری نيستند، نمی‌توانند از حلقه‌ی ضدبارداری نيز استفاده كنند.
  • چسب‌های ضدبارداری. چسب ضدبارداری حاوی همان مقدار استروژن و پروژسترون است كه در قرص‌های ضدبارداری موجود است. هورمون‌ها از طريق پوست وارد بدن می‌شود. چسب‌ها طی سه هفته متوالی در یک روز معین از هفته تعويض می‌شوند. هفته‌ی چهارم به علت قاعدگی از آن استفاده نمی‌شود. اين وسيله را بايد با تجويز پزشك تهيه كرد. برچسب‌ها به اندازه‌ی قرص‌های ضدبارداری قابل اطمينان‌اند.
  • حلقه‌های هورمونی (۱۴ درصد عدم موفقیت). حلقه‌ی هورمونی (كه به سيستم درون رحمی (IUS) يا دستگاه درون رحمی (IUD) نيز معروف است) شیء كوچكی است كه پزشك در رحم زن قرار می‌دهد. قراردادن حلقه ممكن است كمی ناراحت‌كننده باشد، اما ناراحتی معمولاً زود تسكين می‌يابد. حلقه‌ی هورمونی مانع از رشد بافت فوقانی رحم و هم‌چنين نفوذ و حركت اسپرم در رحم می‌شود. تأثیر حلقه‌ی هورمونی به مدت چندين سال باقی می‌ماند و وسيله‌ای مطمئن براي جلوگيری از بارداری است.
  • کپسول‌های ضدبارداری قابل كاشت (نورپلانت). اين نوع كپسول‌ها تقريباً به اندازه‌ی چوب كبريت و حاوي هورمون پروژسترون تركيبي‌اند. زير پوست بازوی زن كاشته مي‌شوند و بسته به نوع كپسول بين سه الی پنج سال باقی می‌مانند. اين كار در مطب پزشك انجام می‌گيرد. كپسول‌های كاشته‌شده مانع از تخمك‌گذاری می‌شود و با تأثير در مخاط گردن رحم از رسيدن اسپرم به لوله‌های فالوپ جلوگيری می‌كند. كپسول‌های ضدبارداریِ قابل كاشت وسيله‌ی مطمئنی برای جلوگيری از بارداری است.
  • داروهای تزریقی:
    • Depo-Provera، برای سه ماه فقط پروژسترون
    • Lunelle، برای یک ماه

AFRAH-2AFRAH-3AFRAH-4

آیا استفاده از روش‌های جلوگیری از بارداری می‌تواند در ابتلا یا پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی موثر باشد؟

تا امروز تنها روش جلوگیری که بیش‌ترین تأثیر را در پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی دارد استفاده از کاندوم است. کاندوم مانع خوبی برای بیماری‌های چون ایدز و هپاتیت است، اما بیماری‌های مقاربتی دیگر چون اچ‌پی‌وی یا ویروس پاپیلومای انسانی ممکن است از طریق نقاطی منتقل شوند که با کاندم پوشانده نشده است. معمولاً توصیه می‌شود حتا اگر از ابزار دیگری برای جلوگیری از بارداری استفاده می‌شود هم‌چنان از کاندوم نیز استفاده شود.

آمارها نشان می‌دهد اگر در صد‌در‌صد مقاربت‌های جنسی از کاندوم استفاده شود، ابتلا به سیفیلیس ۵۰ درصد، گاناریا ۷۱ درصد، کلامیدیا ۵۰ درصد، هرپس ۴۰ درصد و ایدز ۸۵ درصد کاهش می‌یابد.

مقایسه روش ها

روش های ضد بارداری محافظت در برابر باکتری محافظت در برابر ویروس
کاندوم Usually protective Protective, but not for HPV
اسپرم کش Not Protective Increases risk of HIV
دیافراگم Protective against cervical infection Can facilitate vaginal bacterial overgrowth Protective against cervical tumors
قرص‌های ضد‌بارداری یا روش‌های هورمونی Increases risk of chlamydia and gonorrhea Protective against cervical tumors
مقاربت منقطع Slightly protective Slightly protective
آی یو دی Increases risk of pelvic inflammatory disease (PID) Not Protective
تقویم باروری طبیعی Not Protective Not Protective
سرپوش رحم Potentially protective against chlamydia and gonorrhea. Research currently underway Potentially protective against HIV. Research currently underway