عفونت قارچی

عفونت قارچی واژینال نوعی واژینیت (التهاب واژن) است که با نشانه‌هایی نظیر سوزش شدید واژن و ترشحات واژنی شناخته می‌شود. عفونت قارچی، واژن و بافت‌های قسمت ورودی واژن (مهبل) شما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

عفونت قارچی واژینال، که کاندیدیاز نیز نامیده می‌شود، بسیار شایع است. از هر چهار زن، سه نفر در طول زندگی خود مبتلا به عفونت قارچی می‌شوند. برخی از زنان دو بار یا بیش‌تر به عفونت قارچی مبتلا می‌شوند.

عفونت قارچی واژینال از طریق تماس جنسی سرایت نمی‌کند، با این همه ممکن است قارچ عامل این عفونت از طریق تماس جنسی دهانی و تناسلی منتقل شود. معمولاً درمان‌های ساده مؤثر واقع می‌شوند، مگر این‌که فرد به عفونت قارچی بازگشت‌کننده دچار باشد؛ عفونتی که چهار بار یا بیش‌تر در طی یک سال رخ می‌دهد. در این صورت فرد به طول درمان و برنامه‌ی حفاظت‌کننده‌ی بیش‌تری نیاز دارید.

ممکن است علائم عفونت قارچی خفیف یا متوسط باشد. علائم این بیماری شامل این موارد است:

  • خارش و سوزش در واژن و در قسمت ورودی واژن (مهبل)
  • احساس سوزش در هنگام مقاربت یا ادارارکردن
  • قرمزی و تورم فرج
  • درد واژینال
  • ترشحات غلیظ، سفید و بدون بوی واژنی که ظاهر پنیری‌شکل دارند.

عفونت قارچی پیچیده

اگر چنین علائمی را مشاهده می‌کنید، ممکن است به عفونت قارچی پیچیده مبتلا شده باشید:

  • علائم و نشانه‌های شدیدی داشته باشید. مانند قرمزی گسترده، تورم و خارش که به بروز چاک و شکاف (ترک‌خوردگی پوست) یا زخم منجر شود.
  • به عفونت قارچی بازگشت‌کننده مبتلا شده باشید که چهار بار و یا بیش‌تر در طی یک سال رخ می‌دهد.
  • عامل عفونت قارچی در شما نوعی کاندیدا به‌جز کاندیدا آلبیکنس باشد.
  • باردار باشید.
  • مبتلا به دیابت کنترل‌نشده باشید.
  • به دلیل استفاده از داروهای خاص یا ابتلا به HIV، سیستم ایمنی‌تان ضعیف شده داشته باشید.

در صورت مواجهه با هریک از این موارد به پزشک مراجعه کنید:

  • اگر نخستین بار است که علائم عفونت قارچی را تجربه می‌کنید.
  • مطمئن نیستید که به عفونت قارچی مبتلا شده‌اید یا خیر.
  • علائم‌تان پس از خوددرمانی و استفاده از داروهای بدون نسخه مانند کرم‌های واژینال و شیاف‌های ضد قارچ برطرف نشدند.
  • نشانه‌های دیگری در شما ظاهر شود.

عامل به‌وجودآورنده‌ی عفونت قارچی قارچ کاندیدا است. کاندیدا موجودی میکروسکوپی است که به‌صورت طبیعی به همراه سایر باکتری‌ها در واژن شما وجود دارد. به‌طور طبیعی نوعی تعادل میان تعداد باکتری‌ها و قارچ‌های موجود در واژن برقرار است. باکتری لاکتوباسیل نوعی اسید تولید می‌کند که مانع از رشد بیش‌ازحد قارچ‌ها می‌شود. اما به‌هم‌خوردن این تعادلِ سالم باعث رشد بی‌رویه‌ی قارچ‌ها می‌شود. بیش‌ازحد بودن قارچ‌ها در واژن منجر می‌شود به خارش واژن، قرمزی و دیگر علائم و نشانه‌های عفونت قارچی.

علل رشد بی‌رویه‌ی قارچ‌ها

  • استفاده از آنتی‌بیوتیک منجر می‌شود به کاهش تعداد باکتری‌های لاکتوباسیل موجود در واژن و، با تغییردادن PH واژن، موجب رشد قارچ‌ها می‌شود.
  • بارداری
  • دیابت کنترل‌نشده
  • سیستم ایمنی تضعیف‌شده
  • هرچیزی که باعث تغییر تعداد و نوع باکتری‌هایی شود که به‌طور طبیعی در واژن وجود دارند، مانند دوش واژینال یا سوزشی که به دلیل عدم وجود مواد روان‌کننده‌ی واژنی اتفاق می‌افتد.

در بیش‌تر اوقات عامل عفونت قارچی نوعی قارچ است به نام کاندیدا آلبیکنس. با وجود این، گاهی اوقات نوع دیگری از انواع قارچ کاندیدا عامل ایجاد عفونت قارچی است. کاندیدا آلبیکنس به‌خوبی به درمان‌های معمولی عفونت قارچی پاسخ می‌دهد. اما سایر انواع کاندیدا ممکن است به‌سختی به درمان‌های متداول پاسخ دهند و به درمان‌های جدی‌تری نیاز داشته باشند. عفونت قارچی ممکن است از طریق رابطه‌ی جنسی به فرد منتقل شود، به‌ویژه از طریق تماس جنسی دهانی و تناسلی. اما عفونت قارچی یک بیماری مقاربتی محسوب نمی‌شود، زیرا این عفونت در زنانی که فعالیت جنسی ندارند نیز ظاهر می‌شود و قارچ کاندیدا به‌طور طبیعی در واژن وجود دارد.

عواملی که خطر ابتلا به عفونت قارچی را افزایش می‌دهند:

  • استفاده از آنتی‌بیوتیک. عفونت قارچی در زنانی که آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند رایج است. آنتی‌بیوتیک‌های گسترده‌اثر، که روی طیف وسیعی از باکتری‌ها تأثیر می‌گذارند، باعث ازبین‌رفتن باکتری‌های مفید موجود در واژن و هم‌چنین باعث رشد بیش‌ازحد قارچ‌ها می‌شوند.
  • افزایش میزان استروژن. عفونت‌های قارچی بیش‌تر در زنانی اتفاق می‌افتد که میزان استروژن آن‌ها بالاست، مثلاً زنان باردار، زنانی که قرص‌های ضد بارداری با دز بالای استروژن استفاده می‌کنند یا زنانی که تحت درمان با هورمون‌های استروژن‌اند.
  • دیابت کنترل‌نشده. زنان مبتلا به دیابت و کسانی که سطح قند خون‌شان تحت کنترل نیست بیش‌تر در معرض ابتلا به عفونت‌های قارچی‌اند تا زنانی که دیابت کنترل‌شده دارند.
  • سیستم ایمنی تضعیف‌شده. زنانی که سیستم ایمنی تضعیف‌شده دارند، مانند کسانی که تحت درمان با کوتری کوستریودند یا به HIV آلوده‌اند بیش‌تر به عفونت قارچی مبتلا می‌شوند.
  • فعالیت جنسی. با این‌که عفونت‌های قارچی جزء بیماری‌های مقاربتی محسوب نمی‌شود، اما یکی از راه‌های ابتلا به عفونت قارچی ورود کاندیدا به واژن از طریق تماس جنسی است.

اگر قبلاً برای ابتلا به عفونت قارچی تحت درمان بوده‌اید، ممکن است به ملاقات با پزشک‌تان نیازی نداشته باشید و پزشک‌تان بتواند تلفنی نسخه‌ی درمان را به شما بدهد. در غیر این صورت، نیاز دارید که به پزشک خانوادگی‌تان یا متخصص زنان مراجعه کنید.

چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟

برای این‌که پزشک‌تان بتواند ترشحات واژنی شما را مشاهده و ارزیابی کند پیش از ملاقات پزشک از تامپون و دوش واژینال استفاده نکنید.

در ادامه، به مواردی اشاره شده است که در آمادگی‌تان برای مراجعه به پزشک به شما کمک می‌کند:

  • از علائمی که داشته‌اید و مدت زمان ابتلا به آن‌ها فهرستی تهیه کنید.
  • فهرستی تهیه کنید از همه‌ی داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید.
  • از مصرف تامپون و دوش واژینال پیش از ملاقات با پزشک‌تان خودداری کنید تا او بتواند ترشحات واژینال‌تان را ارزیابی کند.
  • فهرستی تهیه کنید از مواردی که قصد دارید از پزشک‌تان بپرسید و این سؤالات را براساس اهمیت اولویت‌بندی کنید.

سؤالات اولیه‌ای که در مورد عفونت قارچی باید از پزشک‌تان بکنید:

  • چگونه از ابتلا به عفونت‌های قارچی پیشگیری کنم؟
  • چه علائم و نشانه‌هایی را باید جست‌وجو کرد؟
  • آیا به مصرف دارو نیاز است؟
  • آیا شریک من نیز به آزمایش و درمان نیاز دارد؟
  • آیا دستورالعمل خاصی برای استفاده از دارو وجود دارد؟
  • آیا داروی بدون نسخه‌ای برای درمان من وجود دارد؟
  • در صورت بازگشت علائم پس از درمان چه باید بکنم؟

در طول زمان ملاقات با پزشک اگر مطلبی به ذهن‌تان ‌رسید، برای پرسیدن آن لحظه‌ای درنگ نکنید.

چه انتظاری از پزشک‌تان داشته باشید

آن‌چه ممکن است پزشک از شما بپرسد:

  • چه نشانه‌های واژینالی دارید؟
  • آیا متوجه بوی بد واژینال شده‌اید؟
  • چه مدتی است که این علائم را دارید؟
  • آیا تاکنون برای درمان عفونت واژینال تحت درمان بوده‌اید؟
  • آیا تاکنون از داروهای بدون نسخه برای درمان بیماری‌تان استفاده کرده‌اید؟
  • آیا اخیراً آنتی‌بیوتیک مصرف کرده‌اید؟
  • آیا فعالیت جنسی دارید؟
  • آیا باردارید؟
  • آیا از صابون‌ها یا کف‌های وان معطر استفاده می‌کنید؟
  • آیا از دوش واژینال یا اسپری بهداشتی بانوان استفاده می‌کنید؟
  • معمولاً از چه داروها یا مکمل‌هایی استفاده می‌کنید؟

ممکن است پزشک‌تان برای تشخیص عفونت قارچی، انجام این آزمایش‌ها را توصیه کند:

  • سؤالاتی درباره سابقه‌ی پزشک‌تان. این سؤالات ممکن است شامل جمع‌آوری اطلاعاتی راجع‌به عفونت‌های واژنی یا بیماری‌های مقاربتی قبلی‌تان باشد.
  • انجام معاینه‌ی لگنی. پزشک‌تان قسمت خارجی واژن را برای مشاهده‌ی علائم عفونت قارچی معاینه می‌کند. سپس با کارگذاشتن فراخگر در واژن، که دیوارهای واژن را باز نگه می‌دارد، گردن رحم و رحم را معاینه کند. ممکن است پزشک‌تان از ترشحات واژینال شما برای معاینه در زیر میکروسکوپ نمونه‌برداری کند یا در صورت نیاز آزمایش بافت واژن را انجام دهد.
  • فرستادن نمونه‌ی ترشحات واژن به آزمایشگاه. ممکن است پزشک‌تان برای عفونت‌های قارچی غیرپیچیده هیچ‌گونه تست آزمایشگاهی انجام ندهد. با وجود این، اگر مکرراً مبتلا به عفونت‌های قارچی می‌شوید و پزشک‌تان نوع خاص قارچ عامل عفونت را می‌شناسد، می‌تواند درمان مؤثرتری را تجویز کند.

درمان عفونت قارچی بستگی به این دارد که شما مبتلا به عفونت قارچی غیرپیچیده هستید یا مبتلا به عفونت قارچی پیچیده.

عفونت قارچی غیرپیچیده

برای علائم خفیف تا متوسط عفونت‌های قارچی غیرمکرر پزشک‌تان ممکن است موارد زیر را توصیه کند:

  • درمان واژینال کوتاه‌مدت. استفاده‌ی یکبار یا یک تا سه روز از کرم، پماد، قرص و یا شیاف ضد قارچ به طور مؤثر عفونت قارچی را در اکثر موارد از بین می‌برد.انتخاب دارو از میان دسته‌ای از داروها به نام «آزول‌ها» صورت می‌گیرد که شامل باتوکونازول (ژینازول 1)، کلتریمازول (ژین-لوتریمین)، میکونازول (مونیستات 3)، ترکونازول (ترازول 3) هستند. این داروها از طریق نسخه‌ی پزشک و یا بدون نسخه پزشک در دسترس هستند. پایه‌ی روغنی این داروها در قالب کرم و شیاف می‌تواند عملکرد کاندوم‌های لاتکس و دیافراگم‌ها را تضعیف کند. عوارض جانبی این داروها می تواند شامل سوزش و آزردگی در هنگام مصرف باشد.

عفونت قارچی پیچیده

درمان عفونت قارچی پیچیده شامل این موارد است:

  • درمان واژینال طولانی‌مدت. درمان واژینال برای عفونت‌های قارچی پیچیده شامل استفاده از «آزول‌ها» در قالب کرم واژینال، پماد، قرص یا شیاف ضد قارچ است. طول درمان معمولاً 7 تا 14 روز است.
  • داروهای خوراکی چند دوزه. به‌جای درمان واژینال، پزشک‌تان ممکن است دو یا سه دوز فلوکونازول خوراکی برای شما تجویز کند. این درمان برای زنان باردار توصیه نمی شود.
  • برنامه‌ی نگهداری(محافظت). ممکن است پزشک‌تان برای عفونت‌های قارچی مکرر دارویی همیشگی برای شما تجویز کند تا به این وسیله رشد بیش‌ازحد قارچ‌ها را کنترل کند و از بروز دوباره‌ی عفونت جلوگیری کند. درمان نگه‌دارنده پس از این‌که مداوای اولیه‌ی عفونت قارچی را از بین برد شروع می‌شود و ممکن است شامل استفاده از قرص‌های خوراکی فلوکونازول به میزان یک قرص در هفته و به مدت شش ماه باشد. ممکن است برخی از پزشکان به‌جای درمان خوراکی، استفاده‌ی یک‌بار در هفته‌ی قرص‌های واژینال (شیاف) کلوتریمازول را تجویز کنند.

معمولاً شریک جنسی شما نیاز ندارد که مانند شما تحت درمان عفونت قارچی قرار بگیرد. اگر شما عفونت قارچی برگشت‌پذیر دارید، ممکن است پزشک‌تان درمان شریک جنسی‌تان را نیز در صورت داشتن علائم عفونت قارچی تناسلی، مانند خارش کشاله‌ها در مردان، یا استفاده از کاندوم را در طی مقاربت توصیه کند.

داروهای جایگزین

با وجود این‌که مطالعاتی روی درمان‌های جایگزین برای عفونت‌های قارچی انجام شده است، اما پیش از این‌که متخصصان بتوانند هرگونه توصیه‌ای در این زمینه بکنند، دوره‌های آزمایشی طراحی‌شده و کنترل‌شده برای بررسی این درمان‌ها مورد نیاز است.

  • بوریک‌اسید. شیاف واژینالی که با نسخه‌ی پزشک قابل دسترسی است. اگر عفونت قارچی شما مکرر بروز می‌کند یا علائم مزمن شما به درمان پاسخ نمی‌دهد، این دارو می‌تواند جایگزین مؤثری برای درمان‌های متداول باشد. بوریک‌اسید می‌تواند در مقابل گونه‌های نادر کاندیدا یا کاندیدایی که به داروهای آزول مقاوم شده مؤثر باشد. با وجود این، بوریک‌اسید می‌تواند باعث سوزش پوست شود و ماده‌ی سمی است مخصوصاً اگر تصادفاً کودکی آن را ببلعد.
  • ماست. به‌طور عامیانه برخی از زنان استفاده‌ی خوراکی یا کاربرد ماست‌های حاوی لاکتوباسیل را موفقیت‌آمیز گزارش کرده‌اند. اما این درمان ثابت نشده است. مطالعاتی که نشان داده‌اند ماست می‌تواند برای کاهش بافت قارچی واژن مؤثر باشد و ثابت کرده‌اند که می‌تواند علائم عفونت قارچی را از بین ببرد، روی شمار اندکی از زنان و بدون گروه کنترل انجام شده است. مطالعات دیگر قادر به اثبات این نتایج نبوده‌اند.

پیش از امتحان‌کردن هر درمانِ جایگزینی برای سنجیدن فواید و مضرات آن با پزشک‌تان مشورت کنید.

برای کاهش خطر ابتلا به عفونت قارچی:

  • از دوش واژینال استفاده نکنید
  • از شورت‌های نخی استفاده کنید و شلوار و دامن آزاد بپوشید.
  • از شورت‌ها وجوراب شلواری‌های تنگ استفاده نکنید.
  • لباس‌های خیس مانند مایوی شنا و یا لباس کار را در اولین فرصت ممکن تعویض کنید.
  • از وان آب داغ یا حمام با آب خیلی داغ پرهیز کنید.