هپاتیت آ

هپاتیت A نوعی بیماری عفونی کبدی و بسیار مسری است که از طریق ویروس هپاتیت A منتقل می‌شود. هپاتیت A یکی از گونه‌های مختلف هپاتیت است که کبد را ملتهب می‌کند و در عملکرد آن تأثیر می‌گذارد. از جمله مواردی که احتمال سرایت بیماری را افزایش می‌دهد، آب و غذای آلوده و تماس نزدیک با شخص بیمار است. انواع خفیف هپاتیت A نیازی به درمان ندارد و بسیاری از افراد مبتلا به آن کاملاً و بدون هیچ عارضه‌ی کبدی برای همیشه بهبود می‌یابند. بهترین راه برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری رعایت صحیح بهداشت و شست‌وشوی دست‌ها به‌صورت متناوب است. برای افرادی که بیش‌تر در معرض ابتلا به این بیماری‌اند، واکسن‌های مؤثری وجود دارد.

علائم و نشانه‌های هپاتیت A معمولاً چند هفته بعد از ابتلا به بیماری ظاهر می‌شود که در این میان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • خستگی و ضعف
  • حالت تهوع و استفراغ
  • درد یا ناراحتی در ناحیه‌ی شکم به‌خصوص در ناحیه‌ی کبد، طرف راست شکم، زیر دنده‌ها
  • ازدست‌دادن اشتها
  • تب خفیف
  • ادرار تیره
  • درد ماهیچه‌ای
  • زردی پوست و چشم‌ها

اگر علائمی دارید که باعث نگرانی‌تان می‌شود، به پزشک مراجعه کنید.

اگر در معرض هپاتیت A قرار گرفته‌اید، می‌توانید در دو هفته‌ی آغاز بیماری برای جلوگیری از آلوده‌شدن از واکسن هپاتیت A یا روش ایمنوگلوبولین استفاده کنید. برای دریافت واکسن هپاتیت A به پزشک یا مراکز بهداشت نزدیک خود مراجعه کنید. در چنین شرایطی امکان ابتلا به هپاتیت A افزایش می‌یابد:

۱. اگر گزارشی دریافت کنید درباره‌ی شیوع هپاتیت A از رستورانی که به‌تازگی در آن غذا خورده‌اید.

۲. شخصی در نزدیکی شما یعنی افرادی که با آنان زندگی می‌کنید مبتلا به هپاتیت A تشخیص داده شده‌اند.

  1. اخیراً با فرد مبتلا به هپاتیت A رابطه‌ی جنسی داشته‌اید.
  2. اخیراً برای تزریق مواد مخدر از سرنگ مشترک با فرد مبتلا به هپاتیت A استفاده کرده‌اید.

ویروس هپاتیت A معمولاً از طریق فروبردن یا بلعیدن مقادیر اندکی مدفوع آلوده گسترش پیدا می‌کند. ویروس هپاتیت A سلول‌های کبدی را آلوده می‌کند و باعث التهاب آن‌ها می‌شود. التهاب سلول‌های کبدی سبب اختلال در عملکرد کبد و باعث بروز نشانه‌ها و علائم بیماری می‌شود.

ویروس هپاتیت A می‌تواند از راه‌های مختلفی انتقال یابد:

  • زمانی که شخص آلوده به ویروس پس از اجابت مزاج، بدون آن‌که دست‌هایش را بشوید به شما غذا ‌دهد یا با غذای شما تماس داشته باشد.
  • نوشیدن آب‌ آلوده.
  • خوردن صدفِ خامی که از آب‌ آلوده به فاضلاب گرفته شده است.
  • تماس‌داشتن یا بودن در نزدیکی فرد مبتلا حتا اگر شخص علائم را نداشته باشد.
  • داشتن رابطه‌ی جنسی با شخص مبتلا به ویروس.

در چنین شرایطی خطر ابتلا به هپاتیت A شما را تهدید می‌کند:

  • اگر در منطقه‌ای با میزان بالای شیوع هپاتیت A کار می‌کنید یا به آن‌جا مسافرت کرده‌اید.
  • اگر مرد هستید و با مرد دیگری رابطه‌ی جنسی دارید.
  • در صورت ابتلا به ویروس HIV یا ایدز.
  • استفاده از مواد مخدر تزریقی یا غیرتزریقی.
  • اگر با فرد مبتلا به هپاتیت A زندگی می‌کنید.
  • به علت هموفیلی و یا سایر بیماری‌ها، خون و فرآورده‌های خونی دریافت می‌کنید.

نشانه‌ها و علائم عفونی بیماری در شمار اندکی از بیماران مبتلا به هپاتیت A تا چندین هفته بیش‌تر از حد معمول باقی می‌ماند. در این بیماران ممکن است علائم بیماری برای مدتی از بین برود و پس از چند هفته دوباره عود ‌کند. طولانی‌شدن علائم و عوارض بیماری نشان از تفاوت آن با هپاتیت A معمولی ندارد.

نارسایی حاد کبد. در مواردی نادر، هپاتیت A می‌تواند باعث نارسایی حاد کبد شود که از کارافتادگی کامل و ناگهانی کبد را به همراه دارد. افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی یا افراد سال‌خورده بیش‌تر در معرض چنین خطری‌اند. برای درمان و کنترل نارسایی حاد کبدی بستری‌شدن در بیمارستان نیاز است. در برخی از موارد افراد مبتلا به این بیماری به پیوند کبد نیاز دارند.

اگر یکی از نزدیکان‌تان به هپاتیت A مبتلاست، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید تا مشخص شود آیا به واکسینه‌شدن شما در مقابل این بیماری نیاز است یا خیر. اگر علائم یا عوارض این بیماری را در خود احساس می‌کنید، به پزشک مراجعه کنید.

آن‌چه می‌توانید انجام دهید

از آن‌جا که ممکن است زمان ملاقات‌تان با پزشک کوتاه باشد و مواردی برای پنهان‌کردن داشته باشید، بهتر است پیش از مراجعه به پزشک برای این کار آمادگی پیدا کنید:

  • هنگامی که با پزشک‌تان برای تعیین روز ملاقات تماس می‌گیرید از او در مورد کارهایی که باید پیش از مراجعه انجام دهید، اطلاعات کافی بگیرید. مثلاً اگر باید رژیم غذایی خاصی را رعایت کنید.
  • علائم خود را یادداشت کنید حتا علائمی که به نظرتان ناچیزند یا بی‌ارتباط با موضوعی‌اند که برای آن قصد دارید به پزشک مراجعه کنید.
  • اطلاعات شخصی خود را یادداشت کنید. این اطلاعات می‌تواند شامل استرس یا تغییرات بزرگ و اساسی در زندگی روزمره‌تان باشد.
  • فهرستی تهیه کنید از همه‌ی داروها یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید.
  • بهتر است یکی از افراد خانواده یا یک دوست را همراه ببرید. گاهی مشکل است تمام اطلاعات لازم در ملاقات با پزشک‌تان را به یاد بسپارید. ممکن است همراه‌تان چیزی به یاد آورد که شما فراموش کرده‌اید.

آن‌چه باید از پزشک‌تان بپرسید

فهرستی از سؤال‌های خود تهیه کنید تا بتوانید از وقت‌تان حداکثر استفاده را ببرید. سؤا‌ل‌های خود را براساس اولویت اهمیت آن‌ها طبقه‌بندی کنید تا در صورتی که وقت کم آوردید برای سؤا‌ل‌های مهم‌تان پاسخ گرفته باشید.

سؤال‌های اساسی که می‌توانید از پزشک‌تان درمورد هپاتیت A بپرسید:

  • آیا به هپاتیت A مبتلا شده‌ام؟
  • آیا بیماری را به افراد دیگر انتقال می‌دهم؟
  • چگونه از انتقال بیماری به افراد خانواده، دوستان و آشنایان جلوگیری کنم؟
  • آیا افراد نزدیک به من به واکسینه‌شدن علیه این بیماری نیاز دارند؟
  • آیا با داشتن هپاتیت A، می‌توانم در محل کار یا مدرسه حضور داشته باشم؟
  • چه مدت علائم و عوارض هپاتیت A با من می‌ماند؟
  • چه علائم و عوارضی نشان‌دهنده‌ی نوع حاد هپاتیت A است؟
  • چطور می‌توانم بفهمم که دیگر ناقل بیماری به افراد دیگر نیستم؟
  • آیا بروشور یا مطالب چاپ‌شده‌ای دارید که من بتوانم در مورد بیماری اطلاعات بیش‌تری دریافت کنم؟
  • وب‌سایت‌های پیشنهادی‌تان در این زمینه چیست؟
  • چه‌چیز مشخص می‌کند که به مراجعه‌ی مرتب به پزشک نیاز دارم؟

علاوه بر سؤال‌هایی که آماده کرده‌اید، اگر موارد دیگری به ذهن‌تان رسید در پرسیدن آن از پزشک معالج‌تان لحظه‌ای درنگ نکنید.

چه انتظاراتی از پزشک خود دارید؟

پزشک‌تان احتمالاً از شما سؤالاتی می‌کند. آمادگی‌داشتن برای پاسخ می‌تواند به شما کمک کند تا با دقت بیش‌تری به سؤالات پاسخ دهید. مواردی که ممکن است پزشک درباره‌ی آن‌ها از شما سؤال کند:

  • چه مدت است این علائم را دارید؟
  • آیا علائم‌تان مداوم است یا دوره‌ای؟
  • علائم‌تان تا چه حد شدیدند؟
  • چه‌چیز باعث می‌شود علائم و عوارض کم‌تر شود؟
  • چه‌چیز باعث می‌شود علائم و عوارض بیش‌تر شود؟

هیچ درمان مشخصی برای هپاتیت A وجود ندارد. این بدن است که باید با ویروس مقابله کند. در بیش‌تر موارد، پس از یک یا دو ماه بیمارهای کبدی کاملاً و بدون هیچ نوع عارضه‌ی ماندگاری بهبود می‌یابد.

تمرکز در درمان هپاتیت A بیش‌تر روی سازگاری پیداکردن با علائم و عوارض بیماری است. بنابراین در دوران بیماری به این موارد توجه کنید:

  • ممکن است در زمان بیماری بدن‌تان انرژی کم‌تری داشته باشد. افراد مبتلا به هپاتیت A احساس خستگی می‌کنند و انرژی کم‌تری برای انجام کارهای روزمره‌ی خود دارند.
  • هنگامی که احساس خستگی می‌کنید استراحت کنید. ممکن است تا چند ماه احساس خستگی و بیماری داشته باشید.
  • پیداکردن راه‌هایی برای کنارآمدن با حالت تهوع. ممکن است به دلیل داشتن حالت تهوع خوردن غذا برای‌تان مشکل شود. راهی بیابید که خوردن را آسان‌تر کند. در طول روز به‌جای سه وعده‌ی غذایی، وعده‌های کم‌حجم اما با تعداد بیش‌تر میل کنید.
  • از مصرف غذاهای کم‌کالری بپرهیزید. اگر نمی‌توانید به مقدار کافی به بدن‌تان کالری برسانید، از مصرف غذاهای کم‌کالری بپرهیزید و در عوض غذاهایی با کالری بالا میل کنید. مثلاً به‌جای آب، شیر یا آبمیوه بنوشید.
  • به کبد خود استراحت دهید. به دلیل ابتلا به هپاتیت A، کبد توان پردازش دارو و الکل را ندارد، بنابراین از مصرف الکل بپرهیزید و هم‌چنین با پزشک خود مشورت کنید در مورد داروهایی که بدون تجویز پزشک یا با تجویز پزشک مصرف می‌کنید. ممکن است پزشک‌تان مصرف آن‌ها را ممنوع یا نوع آن‌ها را عوض کند.

تاثیر تغییر روش زندگی در زمان بیماری

اگر به هپاتیت A مبتلایید، برای کاهش خطر انتقال بیماری به اطرافیان‌تان به موارد زیر توجه کنید:

  • عدم داشتن رابطه‌ی جنسی. اگر ناقل هپاتیت A هستید از داشتن هر نوع رابطه‌ی جنسی خودداری کنید، زیرا بسیاری از انواع روابط جنسی شریک شما را نیز در معرض ابتلا به بیماری قرار می‌دهد. کاندوم محافظ مناسبی برای این نوع بیماری نیست.
  • دست‌های‌تان را پس از هربار اجابت مزاج به‌خوبی بشویید. دست‌های خود را حداقل به مدت 20 ثانیه به‌خوبی با صابون بشویید و سپس آبکشی کنید.
  • تا زمانی که به بیماری دچارید از درست‌کردن غذا برای دیگران جداً خودداری کنید. بیماری شما به‌شدت مسری است و به‌راحتی می‌توانید آن را به دیگران منتقل کنید.

داروهای جایگزین

تاکنون هیچ‌گونه درمان مکمل یا جایگزینی برای درمان یا پیشگیری از ابتلا به این بیماری عفونی به ثبت نرسیده است.

گیاه بوته‌ي خار، به دلیل داشتن خاصیت درمانی برای کبد، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. برخی از افراد مصرف آن را برای ازبین‌بردن زردی و ناراحتی‌های کبدی توصیه می‌کنند.

این گیاه را به‌صورت کپسول، عصاره یا تزریق استفاده می‌کنند. تحقیقات کمی درباره‌ی تأثیر این گیاه بر بیماری‌های کبدی انجام شده است که نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد. بسیاری از این تحقیقات با اشکالاتی طراحی شده‌اند و این امر موجب شده است که نتیجه‌ی صحیحی از تاثیر این گیاه بر روی بیماری‌های کبدی وجود نداشته باشد. اگر قصد دارید گیاه بوته خار را مصرف کنید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

واکسینه‌شدن برای هپاتیت A

واکسن هپاتیت A مانع از آلوده‌شدن به این ویروس می‌شود. این واکسن در دو دوره تزریق می‌شود که دوره‌ی دوم شش ماه بعد از تزریق اولیه است. براساس توصیه‌ی مرکز بهداشت و درمان، افراد زیر باید واکسینه شوند:

  • همه‌ی کودکان یک‌ساله و یا کودکان بزرگ‌تر که در سن یک‌سالگی واکسن نزده‌اند.
  • افراد شاغل در آزمایشگاه‌هایی که در معرض ابتلا به ویروس هپاتیتA قرار دارند.
  • مردی که با مرد دیگری رابطه‌ی جنسی دارد.
  • افرادی که قصد سفر به مناطقی را دارند که احتمال ابتلا به هپاتیت A در آن‌جا زیاد است.
  • افرادی که از مواد مخدر تزریقی یا انواع دیگر آن استفاده می‌کنند.
  • افرادی که به دلیل دوره‌های درمانی خاص، نیاز به دریافت خون یا فرآورده‌های خونی دارند.
  • افراد دچار بیماری‌های مزمن کبدی.

اگر قصد سفر به مکانی را دارید که اخیراً در آن هپاتیت A شیوع پیدا کرده است و از ابتلا به این بیماری نگرانید، با پزشک خود مشورت کنید و اقدامات احتیاطی در هنگام سفر را رعایت کنید. هم‌چنین برای جلوگیری از آلوده‌شدن به این بیماری میوه و سبزیجات را به‌خوبی بشویید و پوست بگیرید و از خوردن گوشت یا ماهی خام خودداری کنید.

حتا برای شستن دندان‌های‌تان از آب معدنی (بطری) استفاده کنید. نوشیدنی‌های‌تان را بدون یخ سفارش دهید. اگر آب معدنی موجود نیست، حتماً آب را پیش از مصرف بجوشانید.

رعایت بهداشت

برای جلوگیری از انتقال بیماری دست‌های‌تان را مکرراً به‌خصوص پس از اجابت مزاج، پیش از شروع به آشپزی و تهیه‌ی غذا و پس از تعویض کهنه‌ی بچه بشویید. حوله و لوازم شخصی و قاشق و چنگال‌تان را با کسی به اشتراک نگذارید.

اگر تشخیص داده شده است که به هپاتیت A مبتلایید و وحشت‌زده‌اید که چه اتفاقی برای سلامتی شما می‌افتد و یا نگرانید که ناقل بیماری به افراد دیگر باشید، لازم است نکات زیر را به یاد بسپارید:

  • در مورد هپاتیت A بیاموزید. به‌دست‌آوردن اطلاعات بیش‌تر در مورد این بیماری می‌تواند ترس شما را کاهش دهد. در نظر بسیاری از افراد این بیماری در مقایسه با انواع دیگر هپاتیت به‌خودی‌خود بهبود می‌یابد و از بین می‌رود و مشکلات دیگر را به دنبال ندارد.
  • از پزشک خود در مورد منابع اطلاعاتی مفیدی که می‌تواند به شما کمک کند سؤال کنید. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری محل مناسبی برای شروع جمع‌آوری اطلاعات است.
  • از خودتان مراقبت کنید. با داشتن رژیم غذایی سالم و مصرف زیاد میوه و سبزیجات، به بدن‌تان برای بهبودی کمک کنید.
  • به دیگران بفهمانید که در کنار شما بودن خطری برای ایشان ندارد. هپاتیتA از راه سرفه، عطسه، درآغوش‌گرفتن و در کنار شخص مبتلا نشستن انتقال پیدا نمی‌کند. اگر اعضای خانواده یا دوستان‌تان نگران‌اند که بیماری‌تان به آن‌ها سرایت کند، به ایشان اطمینان دهید که تمام سعی‌تان را برای حفاظت از آن‌ها می‌کنید، چراکه آنان نباید از بودن در کنار شما در هراس باشند. مثلاً برای خشک‌کردن دست‌ها از حوله‌ی مجزا استفاده کنید و ظرف‌های‌تان را خودتان بشویید.